روانشناسی هاشملو

جنسیت اولین طبقه بندی اجتماعی در هر جامعه است ( ماسن و همکاران ، 1380 )  ، و جنسیت به عنوان مهم ترین و برجسته ترین عنصر هویت شخصی یا خود ، آن بخش از هویت اجتماعی است که در آن هر کدام از ما به یکی از دو مقولة مرد یا زن منتسب می گردیم . در واقع می توان گفت که هر کدام از ما دارای یک هویت جنسیتی هستیم یعنی به خودمان بر چسب مذکر یا مؤنث می زنیم ( علیزاده ، 1387 ) .

دادن تعریف جامع و مانعی از هویت جنسی کار دشواری است . زیرا به تناسب دیدگاه هایی که در این باره وجود دارد ، تعاریف با یکدیگر تفاوت پیدا می کنند . برخی ، نظیر بوهان هویت جنسی را با جنسیت یکی می دانند ، برخی آن را با گرایش جنسی ، یعنی این که احساسات عاطفی شخص معطوف به کدام جنس باشد ، همسان می پندارند ( توکلی ، 1382 ).

فرد طی فرایندی که الگویابی جنسی خوانده می شود ، الگوها و رفتارهای مناسب با جنسیت خویش را کسب می کند . بطور خلاصه می توان گفت هویت جنسی همانند سازی فرد با نقش جنسی مردانه و زنانه است ، به زبانی دیگر می توان گفت که ، فرایند الگویابی جنسی عبارت است از چگونگی تأثیر جنسیت زیست شناختی و فرهنگ مربوط به آن در شکل گرفتن رفتار و نیز ادراکی که شخص از خود می یابد ( ماسن و همکاران ، 1380 ) .

تفاوت های روانشناختی بین زنان و مردان همواره برای مردم عوام جذاب بوده است ، شاید به این دلیل که هر یک از ما ، به یکی از این دو گروه تعلق داریم و بنابراین فوری به این موضوع علاقه نشان می دهیم . این مطلب برای روانشناسان نیز دارای جذابیت و اهمیت قابل توجهی است . تایلر در کتاب روانشناسی تفاوت های انسان گفته است : « هیچ موضوعی در روانشناسی به این اندازه جذابیت همیشگی نداشته است » ( شکلتون و فلچر ، 1376:ص 137 ) .

نظریة روانشناسی اجتماعی در تبیین تفاوت های جنسی در تجربة روابط صمیمانه نشان می دهد که زنان و مردان طی فرآیند اجتماعی شدن یاد می گیرند که از شیوه های هماهنگ با جنس خود برای تجربة صمیمیت بهره گیرند . مردان متأثر از فرایند اجتماعی شدن و با پیش بینی خطر طرد اجتماعی همواره از بروز ویژگی های زنانه مانند هیجانات و صمیمیت زیاد خودداری می کنند ( دانشورپور و همکاران ، 1386ب ) .

در باب مفهوم جنسیت نیز افرادی مانند رشیدی نبی کندی ( 1387 ) که معتقد است ، جنسیت صفات فیزیکی است که بر حسب آنها مردان و زنان با یکدیگر تفاوت دارند ، اطلاق نمی گردد ، بلکه به ویژگی های اجتماعی رفتار زنانه و مردانه مربوط می شود . با این وجود در برخی جوامع ، جنسیت براساس جنس تعریف می شود و در برخی براساس روابط بیرونی . براساس الگوهای کلاسیک ، جنس دارای تعاریف ثابت است و روابط میان دو جنس نیز روابطی ثابت و از پیش تعیین شده اند . به عبارت دیگر ، جنسیت برخاسته از جنس است و هر دو براساس یک وضعیت ثابت استوارند . ولی اگر این چارچوب معرفتی را نپذیریم ، اجزای جنسیت کاملاً متحول می شود . اما ، برای گریز از افراط و تفریط ، نه باید جنس را در جنسیت منحل دانست ، و نه جنسیت را یکسره از سرچشمة جنس دانست . تصور از انسان به عنوان « جنس واحد » تصوری اسطوره ای است . به عبارت دیگر ، انسان ، در واقع ، موجودی دوجنسی است ، نه یک جنس واحد . با پذیرش چنین فرضی ، بینشی که روابط جنسیتی را ثابت می انگارد اعتبار خود را از دست می دهد . این دیدگاه نیز در برخی دیگر از جوامع به خصوص جوامع غربی با رویکرد فمینیستی دیده می شود .

گارفینکل نظریة اکتساب وضعیتی خود را بدین صورت مطرح کرد که ، عضویت در مقولة جنس ، از طریق وضعیت ها و رویدادهای محدث و نیز وفادار ماندن به این منطق که چنین عضویتی طبیعی و بهنجار است و یکی از واقعیت های اخلاقی زندگی به شمار می آید ، تداوم می یابد . اساس این نظریه آن است که جنسیت اکتسابی است و آدم ها برای آنکه مؤنث و مذکر جلوه کنند ، باید به شیوه های معینی صحبت و عمل کنند ( توکلی ، 1382 ) .